Surxondaryodagi Kema qoyasiga 800 metr yuriladi va 79 metr ko'tariladi — yarim soat. Toshkent yonidagi Kichik Chimyonga 2,8 kilometr va 498 metr — uch yarim soat. Ikkalasi ham bazada «bolalar bilan» deb belgilangan, lekin bir xil bola uchun emas.
Shuning uchun quyidagi o'nta joy faqat nomi bilan emas, raqami bilan berilgan. Masofa va ko'tarilish GPS yozuvidan olingan; yana uchta narsa qo'shildi — xavf darajasi, soya va hojatxona masalasi.
O'nta joy#
| Joy | Yo'l | Ko'tarilish | Vaqt | Soya | Xavf |
|---|---|---|---|---|---|
| Chimyon bazasi — Oqsoy | 1,6 km | 214 m | 1 soat | qisman | past |
| Chorvoq, Bo'loqsu quyi so'qmog'i | 1,9 km | 134 m | 45 daq | suv bo'yida | past |
| Kema qoyasi | 0,8 km | 79 m | 30 daq | yo'q | past |
| Maydon g'ori | 2,1 km | 177 m | 35 daq | g'or ichida | o'rtacha |
| Hazrat Bashir g'ori | 1,4 km | 231 m | 45 daq | g'or ichida | past |
| Kulosya darasi, qisqa yo'l | 1,6 km | 320 m | 1 s 40 daq | dara ichida | o'rtacha |
| Quduq sharsharalari | 3,6 km | 151 m | 2 s 35 daq | soy bo'yida | past |
| Qizildaryo sharsharasi | 5,4 km | 289 m | 1 s 20 daq | soy bo'yida | past |
| Kichik Chimyon | 2,8 km | 498 m | 3 s 30 daq | yo'q | past |
| Katta Tovoqsoy sharsharasi | 5,2 km | 410 m | 3 soat | qisman | past |
Xavf ustuni bazadagi baho: «past» — oddiy so'qmoq, «o'rtacha» — tik joy, qoya yoki suv bor. Bu ustun tik qiyalikka yaqinlashmaslikni bekor qilmaydi.
Har biri haqida qisqacha#
Chimyon bazasi — eng qulay boshlanish: mashina bazagacha yetadi, atrofida kafe va turar joy bor, bazada yozilgan oylar — yilning o'n ikki oyi. Oqsoy tomonidagi qisqa so'qmoq bir soat oladi.
Chorvoq — Bo'loqsu so'qmog'i suv bo'ylab ketadi, ya'ni soya ham, salqin ham bor. Yuqori varianti 3,3 km va 389 metr, bir soat qirq besh daqiqa. Toshkentdan poyezd bilan ham boriladi: Xo'jakentgacha tezyurar elektropoyezd 20 000 so'm, bolalar uchun 11 500.
Kema qoyasi, Surxondaryo — ro'yxatdagi eng qisqasi: 800 metr yo'l, yarim soat. Mashina deyarli tepasigacha boradi.
Maydon g'ori, Navoiy — qishloqdan g'orgacha 2 kilometr. G'or ichi salqin va qorong'i, ya'ni har bir bolaga alohida fonar kerak.
Hazrat Bashir g'ori, Qashqadaryo — 1 203 metrda, yondashuv bir yarim kilometr. Bahor va kuz joyi: iyul-avgust bazada yozilmagan.
Kulosya darasi — kichik dara, qisqa yo'l 1,6 kilometr. Dara ichida suv bor va toshlar sirpanchiq; kattaroq bolalar bilan torliklargacha ham borsa bo'ladi — 2,8 km va 516 metr.
Quduq sharsharalari — bolalar bilan borish mumkin bo'lgan kam sonli sharsharalardan biri: 3,6 kilometrga atigi 151 metr ko'tarilish. Suv bahorda va erta yozda to'la.
Qizildaryo sharsharasi, Qashqadaryo — 5,4 kilometr yo'l, bir soat yigirma daqiqa. Ro'yxatdagi eng tez yuriladigan chiziq, chunki so'qmoq tekis.
Kichik Chimyon — ro'yxatdagi eng jiddiysi: 498 metr ko'tarilish va uch yarim soat. Etti-sakkiz yoshdan boshlab bo'ladi. Kreslo kanati (45 000 so'm) yarmini olib beradi.
Katta Tovoqsoy sharsharasi — Toshkentdan 70 kilometr, eng yaqini. Faqat mart-mayda boring: bazada aynan shu uch oy yozilgan, undan keyin suv kamayadi.
Hojatxona masalasi#
Rostini aytamiz: ro'yxatdagi o'nta joydan faqat boshlanish nuqtasida hojatxona bor deb aytish mumkin bo'lganlari — Chimyon bazasi, Chorvoq qirg'og'idagi dam olish joylari va milliy bog'larning kirish nuqtalari. Qolganlarida so'qmoqda hech narsa yo'q va bo'lmaydi ham.
Demak reja shunday bo'ladi: uydan chiqishdan oldin, keyin mashinadan tushishdan oldin. So'qmoqda zarur bo'lsa — suvdan, so'qmoqdan va tunash joyidan kamida 60 metr narida 15–20 santimetrlik chuqur qaziladi va ko'miladi, qog'oz esa xaltaga solinib qaytib tushadi. Bu qoida chiroyli emas, lekin bir necha yuz oila yuradigan so'qmoqda muqobili yo'q.
Bolalar bilan chiqishda nam salfetka, alohida xalta va zaxira ishton — ro'yxatning majburiy qismi.
Soya, suv va issiq#
Ro'yxatdagi soyali joylar — dara, g'or va soy bo'yi. Soyasiz joylar — Kichik Chimyon va Kema qoyasi: ikkalasi ham ochiq qirra ustida.
Yozda issiq masala bo'ladi. Toshkentda 35 darajadan issiq kunlar yiliga o'rtacha qirqta; 1 600 metrda esa o'sha kuni 25 daraja atrofida. Ya'ni yozda bolalar bilan pastdagi joyga emas, balandroq joyga chiqiladi — yoki umuman ertalab boriladi.
Suv hisobi kattalarnikidan boshqacha. Bola o'zining suv shishasini o'zi ko'taradi (yarim litr), qolgani sizda. Uch yoshdan sakkiz yoshgacha bolaga kuniga bir-bir yarim litr kerak bo'ladi, issiq kunda ko'proq.
Qaysi yoshga qaysi biri#
Bu ustun bazada yo'q — bu bizning tahririy bahomiz, va uni raqam bilan asoslaymiz.
Uch-besh yosh. Ko'tarilish yuz metrgacha, yo'l ikki kilometrgacha: Kema qoyasi (79 m), Chorvoq Bo'loqsu (134 m). Bunday yoshda bolani bir qismida ko'tarib yurishga tayyor bo'ling.
Olti-sakkiz yosh. Ko'tarilish uch yuz metrgacha, yo'l to'rt kilometrgacha: Quduq sharsharalari, Maydon g'ori, Hazrat Bashir, Qizildaryo.
To'qqiz yoshdan yuqori. Besh yuz metrgacha ko'tarilish va to'liq yarim kun: Kichik Chimyon, Katta Tovoqsoy, Kulosya torliklari. Shundan keyin Obirahmat groti (9 km, 393 m) kabi uzunroq, lekin tik bo'lmagan yo'llar ochiladi.
Ro'yxatga kirmagan, lekin arziydigan joylar#
- Teshik-Tosh g'ori, Boysun — 3,8 km, 440 m, ikki soat yigirma daqiqa. Neandertal bolasining qoldig'i topilgan g'or; bolalar uchun bu shunchaki tosh emas, hikoya.
- So'qoq g'ori — 2,4 km, 214 m, bir soat.
- Lashkarak sharsharalari — 3,6 km, deyarli tekis, bir soat o'n daqiqa.
- Zomin milliy bog'i, Jizzax — 3,1 km, 200 m, qirq besh daqiqa; archazor ichida, kirish 20 600 so'm.
- Sarmishsoy, Navoiy — minglab petroglifli dara va yurta lageri; yozilgan chiziq hali yo'q, lekin mashina bilan boriladi.
- Urungach ko'llari — 1,7 km va 277 metr, ikki soat. Ro'yxatdagi eng chiroylilaridan biri, lekin chegara ruxsatnomasi kerak, ya'ni bir hafta oldin tayyorgarlik.
Bolalar bilan yurishning uchta qoidasi#
Maqsad cho'qqi emas. Bola uchun yo'lning o'zi — voqea: qurbaqa, ko'prik, katta tosh. Rejani «u yergacha yetib boramiz» emas, «ikki soat yuramiz va qaytamiz» deb tuzing.
Har yigirma daqiqada to'xtash. Uzoq yurib keyin uzoq dam olishdan ko'ra, qisqa-qisqa to'xtash yaxshiroq ishlaydi. Har to'xtashda bir qultum suv va bir luqma nimadir.
Qaytish vaqti oldindan belgilanadi. Bola charchaganini oldindan aytmaydi — birdan aytadi. Shuning uchun qaytish vaqti kuchga emas, soatga qarab qo'yiladi.
Bolalar bilan boriladigan joylarning to'liq ro'yxati «Bolalar bilan» to'plamida, mashina yetadigan joylar esa «Mashina bilan» ro'yxatida. Ikkalasi ham qo'lda tuzilmaydi — bazadagi belgilar bo'yicha yig'iladi.