2018-yil 24-dekabr, soat to'rtlar atrofi. Beldersoyda uch nafar snoubordchi — 1994, 1999 va 1999-yilda tug'ilganlar — yopiq deb belgilangan xavfli zonaga kirdi. Qor ko'chdi. Jasadlarni kechki to'qqizlarda qor ostidan chiqarishdi. Guvohlar o'sha joyda qizil tasma bo'lishi kerak edi, lekin turmagan deb aytgan.
Qishda tog' boshqa qoidalar bilan ishlaydi. Ular murakkab emas, lekin ulardan chekinish qimmatga tushadi.
Qishda tog'da nima bo'ladi#
1 629 metrda dekabrdan martgacha qor har kuni yotadi. O'rtacha qalinlik dekabrda 48 santimetr, yanvarda 87, fevralda 114. 2 586 metrda fevral-mart o'rtachasi bir yarim metrdan oshadi.
- 1 629 m
- 2 586 m
- 3 275 m
| Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 629 m | 87 | 114 | 104 | 37 | 0,5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1,4 | 13,5 | 48 |
| 2 586 m | 126 | 154 | 157 | 98 | 11 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4 | 28 | 78 |
| 3 275 m | 108 | 138 | 137 | 70 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2,6 | 20 | 65 |
Manba: ERA5-Land, 2015–2024 o'rtachasi, Open-Meteo arxivi
Harorat: yanvarda 1 629 metrda kunduzi o'rtacha −1,9, kechasi −11,9. 3 275 metrda kunduzi −12,7, kechasi −21,3. Toshkentda esa qor yanvar kunlarining 42 foizida, dekabrning 56 foizida yotadi va o'rtacha qalinligi ikki santimetr — ya'ni shahar bilan tog' orasidagi farq qishda eng katta bo'ladi.
Kun eng qisqa payt: 21-dekabrda quyosh 07:42 da chiqib, 16:53 da botadi — kunduz 9 soat 12 daqiqa. Yozdagidan olti soat kam.
Qishda yuriladigan yo'llar#
Bazada qish oylari uchun ochiq deb belgilangan chiziqlar bor. Ular baland cho'qqilar emas — pastki vodiylar va adirlar.
| Yo'l | Uzunlik | Ko'tarilish | Vaqt | Oylar |
|---|---|---|---|---|
| Paltov, quyi vodiy | 7,7 km | 257 m | 5 s 25 daq | yan, mar–noy |
| Patandezboshi | 6,0 km | 856 m | 3 s 20 daq | yan, apr–noy |
| Syurenata, qishki chiziq | 4,0 km | 354 m | 5 s 30 daq | apr–dek |
| Lashkarak, qishki chiziq | 7,1 km | 349 m | 6 s 40 daq | yan, apr–noy |
| Obipar sharsharasi | 5,2 km | 564 m | 5 s 30 daq | apr–dek |
| Qoratutboshi, quyi qirra | 10,4 km | 944 m | 8 soat | yan, apr–noy |
| Aqsarsoy, Nanaydan | 15,6 km | 624 m | 9 s 05 daq | fev, apr–noy |
| Kumbel dovoni, Beldersoydan | 3,8 km | 765 m | 6 s 20 daq | yan, apr–noy |
Oxirgi ikkitasi qishda jiddiy: Kumbel dovoniga boradigan chiziq qor yuzasi bo'yicha yozilgan va 2 299 metrgacha chiqadi. Bunday yo'lga ko'chki bilimisiz va guruhsiz chiqilmaydi.
Chang'i: uchta joy, uchta boshqa narsa#
Amirsoy — eng yangi va eng katta kurort; uning yuqori qismidan Kumbel dovoniga 2,6 kilometrlik so'qmoq chiqadi. Baza 1 630 metrda, tepasi 2 290 metrda, balandlik farqi 660 metr. O'n bitta trassa, umumiy uzunligi 15 kilometrdan ortiq; yettita ko'targich, shulardan biri gondola. 2025/26 mavsumi 27-dekabrda ochildi. Ski-pass narxi har mavsumda o'zgaradi va ish kuni bilan dam olish kuni uchun boshqacha bo'ladi — chiqishdan oldin kurortning o'z sahifasidan yoki kassadan tekshiring.
Beldersoy — eski maktab. Bitta uzun kanat yo'li, tik va uzun trassa, tayyorlanmagan yon bag'irlar. Kanat yo'li 75 000 so'm.
Chimyon — kreslo kanati 45 000 so'm, trassalar qisqa, lekin baza yonida turar joy va ovqat ko'p.
Uchalasida ham qoida bir xil: tayyorlangan trassadan tashqarida siz o'zingiz uchun javobgarsiz. Yopiq zona tasmasi — bezak emas.
Ko'chki: nimani bilish shart#
Ko'chki tasodif emas, u sabablari bo'lgan hodisa. Uchta narsa qo'shilganda xavf keskin oshadi: tik yon bag'ir (30–50 daraja), yangi yoki shamol haydagan qor, va odamning o'zi — ko'p ko'chki aynan uning ostiga kirgan odam tomonidan ishga tushadi.
Bir necha amaliy belgi bor. Yon bag'irda yurganingizda qor «uh» degan tovush chiqarsa yoki ostingizda yorilib, uzun yoriq ketsa — o'sha yon bag'irdan darhol chiqing. Shamol qorni bir tomonga haydagan bo'lsa, qirraning shamolga teskari tomoni og'irroq va beqarorroq bo'ladi. Ochiq o'tloq yon bag'ir daraxtzordan xavfliroq.
Xavf faqat qish oylarida emas. 2025-yilning 5-aprelida Chimyon dam olish zonasining yon bag'ridan 750 kub metr qor ko'chdi — ertalab olti bilan o'n bir orasida, aprelning boshida. Hech kim shikastlanmagan, lekin sana o'zi gapiradi.
O'zgidromet ko'chki ogohlantirishini aniq hudud va aniq muddat bilan e'lon qiladi. 2018-yilning 25-dekabrida Chimyon uchun bunday ogohlantirish 25-dekabr soat 08:00 dan 26-dekabr soat 08:00 gacha kuchda edi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi esa tog' tumanlarida xavfsizlik qoidalariga qat'iy rioya qilishni so'radi. Bu matnni o'qish bir daqiqa oladi.
Qishda nima o'zgaradi#
Suv muzlaydi. Shishani xaltaning ichiga, issiq kiyim orasiga soling; naychali tizim naychasida muzlab qoladi. Termosdagi issiq choy qishda ortiqcha yuk emas.
Telefon o'chadi. Sovuqda litiy batareyaning quvvati vaqtincha kamayadi — Apple buni o'z hujjatida ochiq yozadi va qurilmalar uchun 0–35 daraja oralig'ini ko'rsatadi. Telefonni tashqi cho'ntakda emas, ichki cho'ntakda, tanaga yaqin olib yuring.
Kun soat to'rtda tugaydi. Dekabrda quyosh 16:53 da botadi, tog' soyasida esa qorong'i undan yarim soat oldin tushadi. Qaytish vaqtini soat ikkiga qo'ying.
Qor izni yashiradi. Yozda ko'rinib turgan so'qmoq qish ostida yo'qoladi. Yo'lni oldindan telefonga tushirib qo'ying va internetsiz ham ishlashini tekshiring — Bo'stonliqning ko'p vodiysida aloqa yo'q.
Kiyim: uchta qatlam, bittasi zaxira#
Qishki kiyim murakkab emas. Pastda ter chiqaradigan ichki qatlam (paxta emas), ustida issiq qatlam — flis yoki puxovik, eng ustida shamol va qor o'tkazmaydigan kurtka. Qo'lqop ikkita: yupqa ishchi qo'lqop va ustidan qalin qo'lqop. Bosh kiyim, bo'yinni yopadigan narsa, quyoshdan ko'zoynak.
Zaxira degani — xaltada doim bir dona quruq issiq qatlam turadi va u faqat to'xtaganda kiyiladi. Yurganda odam issiq, to'xtaganda o'n daqiqada sovib ketadi; qishdagi ko'p muammo shu o'n daqiqada boshlanadi.
Oyoq kiyimiga koshka yoki hech bo'lmasa zanjirli taglik kerak bo'ladi. Muzlagan so'qmoqda oddiy botinka ish bermaydi, va tushishda toyish qishki jarohatlarning birinchi sababi.
Adashish qishda tezroq bo'ladi#
Qorong'i erta tushadi, iz ko'rinmaydi, telefon sovuqda o'chadi — uchtasi bir kunda to'g'ri kelsa, oddiy sayr qidiruv ishiga aylanadi. 2025-yilning 28-dekabrida Bo'stonliq tumanida Qiziljar tog'i tomonga chiqqan uch kishi adashib qoldi va qutqaruv xizmatiga murojaat qilishdi.
Buning oldini oladigan narsalar oddiy: yo'lni oldindan yuklang va internetsiz ham ochilishini tekshiring, qaytish vaqtini oldindan ayting, uyda qolgan odamga qayerga borayotganingizni va qachon qaytishingizni yozib qoldiring. Guruh bo'lsa — eng sekin odamning tezligida yuringlar, alohida ketmanglar.
Eng oddiy qishki reja#
Birinchi qishingiz bo'lsa, cho'qqi izlamang. Tayyor sxema shunday: Chimyon bazasiga borasiz (u yerda bazada yozilgan oylar — yilning o'n ikki oyi), kanat bilan ko'tarilasiz, Kichik Chimyon tomonidagi ochiq yon bag'irda ikki-uch soat yurasiz va qorong'i tushmasdan qaytasiz. Shundan keyin qorda yurish qanaqa ekanini bilasiz — va keyingi safar qayerga borishni o'zingiz hal qilasiz.
Qishda ochiq joylarni «Mashina bilan» to'plamidan qidirgan qulay: qishda yo'lning o'zi ham muammo bo'ladi, va mashina yetadigan joy ro'yxatni ancha qisqartiradi.