Iyul kechalarida Toshkentda 20–24 daraja bo'ladi. O'sha kecha Kumbel yaylovlarida — 2500 metrda — taxminan to'qqiz daraja. Odamlar shahardagi issiqni his qilib chiqadi, «yozgi» uyqu xaltasini oladi va tunning yarmini qaltirab o'tkazadi.
Tog'dagi tun — kunning davomi emas, alohida mavzu. Uning o'z texnikasi bor va u uchta narsaga bo'linadi: joy, issiqlik va osmon.
Kechasi qancha sovuydi#
Har 1000 metrga o'rtacha 6,5 daraja — bu quruq hisob, lekin u nimaga tayyorlanish kerakligini ko'rsatadi:
Ikkita tuzatish bor va ikkalasi ham pastga ishlaydi. Birinchisi — ochiq osmon: bulutsiz kechada yer nurlanish orqali issiqlikni yo'qotadi va vodiy tubidagi harorat hisobdan bir necha daraja past bo'lishi mumkin. Ikkinchisi — sovuq havo pastga oqadi: chuqurchada yoki vodiy tubida tunagan odam yon bag'irdagidan ancha sovuq kecha o'tkazadi.
Joy tanlash: besh daqiqa#
Chodirni tikishdan oldin besh daqiqa sarflang. Bu butun kechani hal qiladi.
- Chuqurchada emas, biroz balandroqda. Sovuq havo pastga to'planadi.
- Yassi va quruq. Yomg'ir bo'lsa suv qayerdan oqishini ko'ring; ariqcha qazish shart emas va Izsiz yurish qoidalari buni taqiqlaydi.
- Soyning quruq o'zanidan narida. Kechasi yuqorida yomg'ir yoqsa, quruq o'zan bir soatda daryoga aylanadi.
- Suvdan kamida 60 metr. Ham qoida, ham amaliy: suv bo'yida namlik va chivin ko'p.
- Yolg'iz daraxt yoki qulash ehtimoli bor qoya ostida emas. Chaqmoq va tosh.
- Shamolni hisobga oling. Kirish qismini shamolga qarama-qarshi tomonga buring, chodirni to'liq tarang qiling.
Yaylovda chodir tikayotgan bo'lsangiz, cho'ponning chodiridan, buloqdan va mol yuradigan so'qmoqdan narida turing.
Issiqlik: pastdan yo'qoladi#
Ko'pchilik uyqu xaltasiga pul sarflaydi va kovrikka sarflamaydi. Aslida kechasi issiqlikning katta qismi yerga ketadi: uyqu xaltasining ostki qismi tanangiz ostida ezilib, izolyatsiya bermay qoladi.
Shuning uchun tartib shunday:
- Kovrik — birinchi. Yaxshi kovriksiz qimmat uyqu xaltasi ham ishlamaydi. Sovuq yerda ikkita yupqa kovrikni ustma-ust qo'yish bitta qalinidan yaxshi.
- Quruq kiyimda yoting. Kun bo'yi yurgan kiyimda ter bo'ladi va u tun bo'yi sizni sovutadi. Faqat uxlash uchun mo'ljallangan quruq paypoq va futbolka — eng arzon issiqlik.
- Bosh kiyim. Bosh va bo'yin orqali sezilarli issiqlik ketadi. Yupqa shapka uyqu xaltasining darajasini bir pog'onaga ko'taradi.
- Yotishdan oldin yeng. Hazm qilish issiqlik beradi. Kechki ovqatni yotishdan bir soat oldin yeng.
- Issiq suvli shisha. Termosdagi iliq suvni plastik shishaga quyib, uyqu xaltasining oyoq tomoniga qo'ying — bu eski va ishlaydigan usul.
- Tungi hojatxonani ertalabga qoldirmang. To'la qovuq tanadan issiqlik oladi. Sovuqda turish yoqimsiz, lekin keyin issiqroq uxlaysiz.
Osmon: nima va qachon ko'rinadi#
Somon yo'lining markaziy, eng yorqin qismi shimoliy yarim sharda taxminan mart oyidan oktyabrgacha ko'rinadi, eng qulay vaqt — iyun va iyul: bu paytda u yarim tunda osmonning janubida baland turadi.
Ikkita shart bor:
- Oy. To'lin oyda Somon yo'li ko'rinmaydi. Yangi oydan oldingi va keyingi besh kun — eng qorong'i oyna.
- Yorug'lik ifloslanishi. Toshkentdan 80 km narida ham shaharning yorug'ligi shimoliy ufqni yoritadi. Eng qorong'i osmon — shahardan uzoqda va balandda.
O'zbekistonda eng yaxshi joylar:
| Joy | Nega |
|---|---|
| Aydarko'l | Qizilqum chekkasi, atrofda shahar yo'q, yurta lagerlari bor |
| Sarmishsoy | Navoiy yaqinidagi dara, yurta lageri, ochiq ufq |
| Pulatxon platosi | 2823 m, tekis plato, 360 daraja ochiq |
| Arashan ko'llari | 2800 m, Angren platosida, eng yaqin shahardan uzoq |
| Nurota — Sentob | Qishloq mehmon uylari, past ufq, bahor va kuzda yumshoq havo |
Tunda suratga olish#
Yulduzli osmonni telefon bilan ham olish mumkin — zamonaviy telefonlarda «tungi rejim» bor. Kamera bilan ishlayotgan bo'lsangiz, boshlang'ich sozlama shunday:
- Shtativ shart. Qo'lda ushlab bo'lmaydi.
- Diafragmani to'liq oching (f/2,8 yoki eng kichik raqam).
- Ekspozitsiya 15–20 soniya. Undan uzoqroq bo'lsa, yulduzlar chiziqqa aylanadi.
- ISO 1600–3200 dan boshlang va natijaga qarab o'zgartiring.
- Fokusni qo'lda cheksizlikka qo'ying. Avtofokus qorong'ida ishlamaydi; eng yorqin yulduzga fokuslab, keyin qotiring.
- Old planga narsa qo'ying. Chodir, qoya, daraxt — osmonning o'zi tez zerikarli bo'ladi.
Tunda yurish#
Ba'zan tunda yurishga to'g'ri keladi: erta chiqish, kech qolish yoki ataylab tun bo'yi yurish.
- Peshona fonari va zaxira batareya. Telefonning chirog'i fonar emas.
- Qizil rejim. Oq yorug'lik ko'zni «ko'r» qiladi va qorong'iga moslashish yigirma daqiqa oladi. Qizil rejim uni saqlaydi.
- Guruh bir joyda. Tunda odam yo'qolishi kunduzgidan ancha oson.
- Sekinroq yuring. Tunda masofani va tiklikni noto'g'ri baholaysiz; Naismith hisobiga vaqt qo'shing.
- Belgilarni ko'zdan kechiring. Tunda so'qmoqni yo'qotish oson. Telefonda internetsiz ishlaydigan xarita va yozilgan trek bo'lsin.
Va shunchaki o'tirish#
Chodir tikilgan, ovqat yeyilgan, telefon o'chirilgan. Keyingi qirq daqiqa — kunning eng qimmatli qismi va u hech narsa talab qilmaydi. Ko'z qorong'ilikka yigirma daqiqada moslashadi, undan keyin siz shaharda umringizda ko'rmagan narsani ko'rasiz.
Buning uchun 3000 metr ham, qimmat anjom ham kerak emas. Aydarko'l qirg'og'i — 247 metr — yetadi.