Wikimedia Commonsda Quyi Urungach ko'lining ikkita surati bor. Birinchisida yashil-ko'k suv va tosh qirg'oq. Ikkinchisining nomi to'g'ridan-to'g'ri shunday yozilgan: «Quyi Urungach qishda deyarli yo'qoladi». Bir joy, bir nuqta, ikki xil oy — va butunlay boshqa ko'rinish.
Shuning uchun «eng chiroyli joy» degan ro'yxatni tuzishdan oldin, chiroyli degani nimaligini aytib olish kerak. Bu joyning xossasi emas. Bu joyning ma'lum oydagi, ma'lum nuqtadan, ma'lum yorug'likdagi holati. Bizning bazamizda 171 ta chop etilgan joy bor; ularning har biri yilning bir qismida chiroyli, qolgan qismida shunchaki joy.
Birinchi tur: rang#
Suvning rangi eng tez o'zgaradigan narsa. Urungach ko'llari may–oktabrda to'la, qishda quyi ko'l deyarli qurib qoladi. Chorvoq suv ombori bahorda loyqa, iyul–avgustda ko'm-ko'k — chunki daryolar keltirgan loyqa cho'kkan bo'ladi. Badak ko'li Piskom tizmasida 1 700 metrda turadi va yoz o'rtasida eng tiniq.
Rang faqat suvda emas. Boysun tog'laridagi qizil qoyalar, Ustyurt chinkidagi oq sho'rxok, aprelda Aydarko'l atrofidagi dasht — bularning hammasi tor oynada ochiladi. Dashtning yashil bo'lishi mart oxiridan may boshigacha, xolos.
Ikkinchi tur: miqyos#
Ba'zi joylar rang bilan emas, kattalik bilan ishlaydi. Xo'ja Gurgur Ota — Boysuntov tizmasidagi 3 720 metrli yassi cho'qqi; uning qoya devorida Dark Star g'ori ochiladi. 2017-yilgi ma'lumotga ko'ra g'or 900 metrdan chuqur va yo'laklari 17 kilometrdan uzun; tubiga hali hech kim yetmagan, shuning uchun «dunyodagi eng chuqur» degan gap taxmin, o'lchov emas. Pulatxon platosi 2 823 metrda turadi va chekkalari tik jarlik — shuning uchun u yerda tumanda chetga yaqin borilmaydi.
Barsakelmas sho'rxoki boshqa turdagi kattalik: Ustyurt platosining cheti sho'rxok ustidan 100–150 metr tik ko'tarilib turadi va qirradan bo'shliqdan boshqa hech narsa ko'rinmaydi. Bu O'zbekistonning eng chekka nuqtasi — yo'l yo'q, suv yo'q, aloqa yo'q.
Uchinchi tur: qarama-qarshilik#
Eng kuchli ko'rinishlar ikki xil yer tutashgan joyda bo'ladi. Aydarko'l — Qizilqum chekkasidagi ulkan sho'r ko'l: bir tomonda qum, ikkinchi tomonda suv. Uch Uchoq tepaliklarida Amudaryo, to'qay o'rmoni va cho'l chegarasi bir vaqtda ko'rinadi. Badaytug'ay qo'riqxonasida turang'il va yulg'un chakalaklari orasida Buxoro bug'usi yuradi — atrofida esa quruq yer.
Mo'ynoq shu turkumning eng og'ir misoli. Bir vaqtlar port bo'lgan shaharda eski baliqchi kemalari quruq tubda turibdi, ularning narisida Orolqum cho'li boshlanadi. Bu joyni «chiroyli» deyish qiyin, lekin uni ko'rgan odam eslab qoladi.
To'rtinchi tur: vaqt#
Ba'zi joylarning kuchi ko'rinishda emas, yoshida. Sarmishsoy darasida minglab qadimiy petrogliflar — qoyaga o'yilgan rasmlar — bor. Teshik-Tosh g'orida 1938-yilda neandertal bolasining qabri topilgan. Chilpiq — Nukusdan 45 km narida, yolg'iz tepalik ustidagi zardushtiylik dahmasi, milodning boshlarida qurilgan. Ayozqal'a va Toprakqal'a — qadimgi Xorazm istehkomlari, Qizilqum chetida.
Bu joylarga borganda balandlik yoki kilometr muhim emas. Chilpiqqa chiqish yigirma daqiqa, Ayozqal'aga uch kilometr yurish. Qolgan hammasi — nima turganini bilishingizga bog'liq.
Chiroylining narxi#
Bu yerda halol bo'lish kerak: eng ko'rkam joylarning bir qismiga borish qiyin va qimmat.
| Joy | Nimasi bilan | Nima kerak |
|---|---|---|
| Urungach | yashil-ko'k ko'llar | chegara ruxsatnomasi, oxirgi 30 km 4×4 |
| Badak | tog' ko'li 1 700 m da | chegara ruxsatnomasi, 8 km yurish |
| Shovurko'l | Oygaing vodiysidagi ko'l 2 754 m | ruxsatnoma, ko'p kunlik yurish |
| Arashan ko'llari | 2 768–2 899 m dagi ko'llar | ruxsatnoma, Ertoshdan 50 km 4×4 |
| Barsakelmas | Ustyurt chinki | ruxsatnoma, yo'lboshlovchi, ikki mashina |
| Sudochye | qushlar to'planadigan ko'llar | qo'riqxona ruxsati, mahalliy yo'lboshlovchi |
- Ruxsatsiz ochiq120 · 70%
- Chegara ruxsati36 · 21%
- Qo'riqxona15 · 9%
| — | |
|---|---|
| Ruxsatsiz ochiq | 120 |
| Chegara ruxsati | 36 |
| Qo'riqxona | 15 |
Source: Daydi bazasi, 2026-yil sentabr
Yaxshi tomoni shundaki, 171 joyning 120 tasiga hech qanday qog'oz kerak emas. Yomon tomoni — qolgan 51 tasining ichida eng ko'rkamlarining yarmi bor.
Bir joy, ikki oy#
Yuqoridagi gaplarni raqamda ko'rsatish oson. Bizning sahifalarda har bir joyning «qaysi oylarda» qatori bor, va u joydan joyga keskin farq qiladi.
Katta Tovoqsoy — mart, aprel, may. Uch oy, keyin suv qoladi-yu, sharshara qolmaydi.
Chorvoq — may–sentabr. Besh oy, va bu cho'milish mavsumi.
Arashan ko'llari — iyul, avgust, sentabr. Uch oy, chunki undan oldin yo'lda qor yotadi.
Barsakelmas — aprel, may va oktabr. Uch oy, chunki yozda 45 daraja.
Ya'ni «O'zbekistonning eng chiroyli joyi» degan savol javobsiz. «Iyun oyida qayerga borsam bo'ladi» degan savolning esa aniq javobi bor.
Beshinchi tur: yolg'izlik#
Bu ro'yxatda ko'rinmaydigan, lekin ko'pchilik uchun eng muhim narsa — atrofda odam bo'lmasligi.
Bizning bazada har bir joyning mashhurlik bahosi bor. Eng yuqorisi Katta Chimyon — 100. Keyin Chorvoq 95, Gulkam va Chimyon bazasi 90, Kichik Chimyon va Beldersoy 85, Urungach 80.
Endi qarama-qarshi tomon: 171 chop etilgan joydan 73 tasining bahosi 10 dan past. Ya'ni har ikkinchi joy deyarli bo'sh.
Ular yomonroq emas. Qapirtosh — 2 507 metr, Brichmulla tomonida, mashhurligi 6. Unga vodiydan cho'qqigacha 20,4 km va 1 648 metr, o'n bir soat. Krasotka — 2 745 metr, Nanay ustida; nomini jamoaning o'zi qo'ygan. Kelimchak dovoni — 3 708 metr, undan ikkita ko'l ko'rinadi.
Hafta oxirida Chimyon yo'lida tirband bo'lganda, bularning hech biriga odam bormaydi.
Suratlar qayerdan keladi#
Bizning sahifalardagi suratlarning deyarli hammasi Wikimedia Commonsdan olingan va har birining ostida suratchining ismi va litsenziyasi turadi. Bu tasodifiy tanlov emas: biz boshqa saytdan surat olmaymiz va o'zimizniki qilib ko'rsatmaymiz.
Buning ikkita oqibati bor. Birinchisi — 171 joydan faqat 50 tasida surat bor, chunki Commonsda qolganlarining surati yo'q. Ikkinchisi — bor suratlar har doim ham eng yaxshi paytda olinmagan: kimdir qishda, kimdir tushda, kimdir telefonda olgan.
Shuning uchun sahifadagi surat joyning eng yaxshi holati emas, balki kimdir o'sha kuni ko'rgan holati. Bu ham bir turdagi halollik.
Nimani ro'yxatga qo'ymaymiz#
Yana bir narsani ochiq aytamiz: biz joylarni «eng chiroyli» bo'yicha tartiblamaymiz va bunday reyting yasamaymiz.
Sabab oddiy. Bizda 171 joyning 50 tasi uchun surat bor — qolgan 121 tasini hech kim ko'rmagan. Suratsiz joyni «chiroyli emas» deb hisoblash noto'g'ri bo'lardi, suratlisini esa oldinga qo'yish — rasmning sifatiga baho berish bo'lardi, joyga emas.
Shuning uchun sahifalarda tartiblash boshqacha ishlaydi: qaysi oylarda borish mumkinligi, qanchalik uzoqligi, qiyinligi va ruxsat kerak-kermasligi bo'yicha. Bular tekshiriladigan narsalar. «Chiroyli» esa tekshirilmaydi.
Bizning ro'yxatimizning o'zi qiyshiq#
Bu maqolani tugatishdan oldin bitta narsani tan olish kerak. Bazadagi 171 joyning 91 tasi — yarmidan ko'pi — Toshkent viloyatida. Surxondaryoda 12 ta, Qoraqalpog'istonda 9 ta, Xorazmda 4 ta.
Bu O'zbekistonning haqiqiy taqsimoti emas. Bu Toshkentdan chiqadigan odamlar ko'p treklar yozgani va bizga o'sha treklar yetib kelganining natijasi. Surxondaryodagi Chulbair cho'qqisiga bizda bitta yozilgan chiziq bor; Katta Chimyonga — oltita. Bu Chulbair kamroq chiroyli degani emas.
Shuning uchun «eng chiroyli joylar» ro'yxatiga ehtiyot bo'ling — bizniki ham, boshqasiniki ham. Ular odatda eng ko'p borilgan joylarning ro'yxati bo'lib chiqadi. Haqiqiy savol boshqacha: shu oyda, shu havoda, shu vaqtingiz va imkoningiz bilan qayerga borsangiz bo'ladi. Shu savolga javob berish uchun qidiruvdagi filtrlar yasalgan.