Katta Chimyonga Chimyon bazasidan Kumbel dovoni orqali chiqadigan chiziq 14,5 kilometr va 2 260 metr ko'tarilish beradi. Yozuvdagi vaqt — 11 soat. Yozda kunduz 15 soat, ya'ni nazariy jihatdan sig'adi. Amalda esa odam soat oltida chiqib, soat beshda mashinaga qaytadi va ertasi kuni yura olmaydi.
Shuning uchun ko'pchilik Kumbel yaylovlarida tunab, cho'qqiga ertalab chiqadi. Bir kecha butun kunni o'zgartiradi.
Qaysi yo'llar bir kunga sig'maydi#
Bazadagi 281 chiziqning bir qismi uchun yozilgan vaqt o'n bir soatdan oshadi. Bular «tez yurish» bilan hal bo'ladigan yo'llar emas — ular boshidanoq ikki kunga mo'ljallangan.
| Yo'l | Uzunlik | Ko'tarilish | Umumiy vaqt | Qayerda tunash |
|---|---|---|---|---|
| Katta Chimyon, Kumbel orqali | 14,5 km | 2 260 m | 11 soat | Kumbel yaylovlari, 2 500 m |
| Ispay halqasi | 22,7 km | 1 881 m | 11 s 10 daq | yaylovda chodir |
| Krasotka cho'qqisi, Nanaydan | 16,5 km | 1 825 m | 11 s 10 daq | vodiyda chodir |
| Qapirtosh cho'qqisi | 20,4 km | 1 648 m | 11 soat | vodiyda chodir |
| Chodak | 23,6 km | 2 599 m | 11 s 45 daq | Machitasg'onsoy |
| Qoratutboshi, Burchmulla qirrasi | 19,7 km | 1 741 m | 12 s 25 daq | qirra ostida |
| Jar cho'qqisi, Beldersoydan | 29,5 km | 2 215 m | 13 s 05 daq | yaylovda chodir |
| Zambatsoy | 28,3 km | 1 011 m | 13 s 15 daq | soy bo'yida |
| Nurota — Fozilmon halqasi | 22,1 km | 952 m | 23 soat | qishloq mehmon uyi |
| Qizilnura, Qumishkondan | 35,0 km | 1 996 m | 16 s 35 daq | yaylovda chodir |
| Kichkinako'l, ikki kunlik | 48,9 km | 887 m | 37 s 55 daq | vodiyda chodir |
| Machetli, ikki kunlik | 19,9 km | 2 103 m | 29 s 15 daq | bazaviy lager |
Oxirgi ikkitasining nomida «ikki kunlik» yozilgani bejiz emas: ularning yozuvi ikki kunni, ya'ni tunni ham o'z ichiga oladi.
Tunashning uch shakli#
Chodir. Eng arzon va eng erkin. Bazada chodir tikish mumkin bo'lgan joylar alohida belgilangan va ularning ro'yxati bor. Eng qulay ikkitasi — Chimyon bazasi (1 600 m, mashina yetadi, yilning o'n ikki oyi ochiq) va Kumbel yaylovlari (2 500 m, iyun–sentabr, buloq bor).
Mehmon uyi yoki dacha. Chimyonda xona bir kechaga taxminan 800 000 so'm. Beldersoyda butun dachani ijaraga olish ish kunlari 1,5 million, dam olish kunlari 2 million; Chorvoq qirg'og'ida ham shunga yaqin. Guruh bo'lsangiz, dacha odam boshiga chodirdan qimmat bo'lmay chiqadi. Narxlar bazada 2026-yilning 1-sentabr holatiga yozilgan.
Yurta yoki oilaviy mehmon uy. Nurota tog'laridagi Sentob va Sarmishsoy shu bilan ishlaydi. Yurta lagerida ovqat bilan birga kishi boshiga taxminan 450 000 so'm, oddiy oilaviy mehmon uyida 250 000. Bu yo'nalishda chodir umuman kerak emas: qishloqdan qishloqqa yurasiz.
Kechasi qancha sovuq bo'ladi#
Uyqu xaltasini tanlashda bitta son kerak: tunash balandligidagi eng past harorat. 2015–2024 yillardagi o'rtacha kechagi eng past harorat quyidagicha.
Bu o'rtacha raqam — ya'ni yarim kechalar undan sovuqroq bo'ladi. Shuning uchun qoida oddiy: uyqu xaltasining qulaylik haroratini o'rtacha minimumdan besh-yetti daraja pastroq oling. 2 500 metrda yozda tunash uchun +5 daraja qulaylikka mo'ljallangan xalta yetadi; 3 000 metrdan yuqorida esa nol atrofidagi xalta kerak bo'ladi.
Shamol va namlikni ham qo'shing. Ochiq dovonda shamol haroratni besh daraja pastroq his qildiradi, ho'l uyqu xaltasi esa umuman isitmaydi. Kovrik — ixtiyoriy emas: issiqlikning katta qismi pastga, yerga ketadi.
Uzun yo'lni qanday ikkiga bo'lasiz#
Bo'lish joyi tasodifiy tanlanmaydi. Uchta shart bir vaqtda bajarilishi kerak: suv bor, tekis maydon bor, va qolgan yo'l ikkinchi kunga sig'adi.
Amalda bu shuni anglatadi: birinchi kunga ko'tarilishning uchdan ikki qismini olasiz, ikkinchi kunga qolganini va butun tushishni qoldirasiz. Tushish ko'tarilishdan tez bo'lgani uchun ikkinchi kun qisqaroq chiqadi — bu to'g'ri, chunki ikkinchi kuni oyoq charchagan bo'ladi va yana uyga qaytish yo'li bor.
Suv masalasi ko'pincha hal qiluvchi bo'ladi. Katta Chimyonda buloqlar Kumbel dovoni atrofida bor va yozning oxirida qurishi mumkin; cho'qqi qismida suv umuman yo'q. Ya'ni tunash joyi buloqqa qarab tanlanadi, ko'rinishga qarab emas. Buloq quriydigan oy bo'lsa, ikki kunlik suvni pastdan ko'tarasiz — bu kishi boshiga qo'shimcha to'rt-besh kilogramm.
Ikki kun uchun ovqat#
Ikki kunlik uchun murakkab ovqat kerak emas va gorelka ham har doim shart emas. Bir kechalik chiqishda ko'pchilik quruq ovqat bilan chiqadi: non, pishloq, quruq go'sht, yong'oq, quruq meva, shokolad.
Hisob oddiy: kuniga kishi boshiga 500–700 gramm quruq ovqat, ya'ni ikki kunga bir yarim kilogrammga yaqin. Gorelka olib chiqsangiz, u issiq choy va ertalabki ovqat uchun; bitta kichik ballon ikki kishiga ikki kunga yetadi.
Bazadagi narxlarda ovqat bir kunga kishi boshiga 80 000 so'm deb yozilgan — bu do'kondan olinganda. Chimyon tomonda kafedan ovqatlansangiz, bu son ancha oshadi.
Chodirni qayerga tikasiz#
To'rtta qoida hamma joyda ishlaydi.
Soy o'zanidan uzoq. Tekis qumli joy chiroyli ko'rinadi, lekin u aynan suv o'tadigan joy. Tunda yuqorida yomg'ir yog'sa, siz o'zanning ichida bo'lasiz.
Suvdan kamida 60 metr narida. Xalqaro tavsiya shunday: chodir ham, hojat ham ko'l va soydan kamida 200 fut, ya'ni 60 metr narida bo'ladi. Idish yuvish va tish yuvish ham shu masofada.
Shamol hisobga olinadi. Qirraning tepasi ko'rinishi uchun yaxshi, tunash uchun yomon. Pastroqdagi tekis maydon, qoya yoki archa panasidan foydalaning.
Hech narsa qoldirilmaydi. Chiqindining hammasi qaytib tushadi, gulxan o'rni yangi ochilmaydi, o't o'chirilganini ikki marta tekshiriladi. Ugom-Chotqol va Zomin milliy bog'larida bu qoida emas, talab.
Eng oson ikki kunlik: tayyor sxema#
Birinchi tunashingiz bo'lsa, murakkab narsa tanlamang. Mana ishlaydigan reja.
Birinchi kun. Chimyon bazasiga tushdan keyin yetib borasiz. Beldersoydan Kumbel dovoniga chiqasiz: 9,7 km, 1 133 metr, olti soat — kanat yo'li (75 000 so'm) bilan bundan ham kam. Dovon yonidagi yaylovda chodir tikasiz, buloqdan suv olasiz.
Ikkinchi kun. Ertalab beshda chiqib, Katta Chimyonga ko'tarilasiz, tushga qaytasiz va pastga tushasiz. Cho'qqi qismida suv yo'q — kunlik suvni yaylovdan ko'tarasiz.
Agar cho'qqi qiziq bo'lmasa, xuddi shu yaylovda qolib, Pulatxon platosi tomonga yurish ham bor. Uning o'zi alohida kun talab qiladi: Nureketadan boradigan chiziq 52,6 km va 2 612 metr, umumiy vaqti 56 soat — ya'ni uch kunlik yo'l.
Ikki kunlik uchun xaltaga qo'shiladigan narsalar ro'yxati har bir joy sahifasida «nima olib chiqish kerak» bo'limida turibdi va u qiyinlikka qarab o'zgaradi.