GPS internetsiz ishlaydi. Buni bilmaydigan odam ko'p, va aynan shu bilmaslik tufayli tog'da telefon foydasiz qutiga aylanadi.
Telefoningizdagi GPS qabul qilgichi kosmosdagi sun'iy yo'ldoshlardan signal oladi. Unga mobil aloqa ham, internet ham kerak emas. Aloqa yo'q joyda ham telefon o'zining qayerdaligini biladi.
Internetsiz ishlamaydigan narsa — xarita. Xarita rasmlari serverdan yuklanadi, va server yo'q bo'lsa, ekranda kulrang bo'shliq qoladi. Siz nuqta bo'lib turasiz, lekin atrofingizda hech narsa yo'q.
Demak butun ish bitta narsaga borib taqaladi: xaritani oldindan telefonga tushirish.
Chiqishdan oldin: to'rt qadam#
Buni shaharda, uyda, Wi-Fi ulanganda qiling. Tog'ga chiqib turib eslash — kech.
| Qadam | Nima qilinadi | Qancha vaqt |
|---|---|---|
| 1 | Yo'nalishning internetsiz to'plamini telefonga tushirasiz | 2–5 daqiqa |
| 2 | Telefonni uchish rejimiga qo'yib, xaritani ochib ko'rasiz | 1 daqiqa |
| 3 | Marshrutning boshlanish nuqtasi koordinatasini qog'ozga yozasiz | 1 daqiqa |
| 4 | Quvvat manbaini quvvatlaysiz va simni sumkaga solasiz | — |
Ikkinchi qadamni hech kim qilmaydi va aynan u eng muhimi. "Tushirdim" degan gap "ishlaydi" degani emas. Uchish rejimida xaritani ochib, yo'nalish chizig'i ko'rinayotganini o'z ko'zingiz bilan ko'ring.
Daydining internetsiz to'plamida nima bor#
Har bir yo'nalish uchun bitta to'plam tayyorlanadi va u telefonda quyidagilarni qoldiradi:
- Yo'nalish chizig'i va nuqtalari — trek, buloqlar, dovonlar, lager joylari.
- Joy haqidagi ma'lumot — favqulodda raqamlar va qanday ruxsatnoma kerakligi bilan birga.
- Xarita plitkalari — yo'nalish atrofidagi hudud va undan besh kilometr nariga qadar.
Oxirgisi haqida bitta halol gap: agar plitkalarni tayyorlab bo'lmasa, to'plam buni ochiq aytadi va soxta xarita bermaydi. Kulrang ekranni tog'da emas, uyda ko'rganingiz yaxshi.
Masalan, Katta Chimyonning g'arbiy qirrasi uchun to'plam sizga butun Chimyon–Beldersoy hududini beradi, Kumbel dovoni va Pulatxon platosi bilan birga.
Besh kilometrlik zaxira tasodifan olinmagan. Odam yo'ldan chiqqanda odatda uch-to'rt kilometr narida bo'ladi — xarita aynan o'sha yerda kerak bo'ladi.
Boshqa ilovalar#
Daydi yagona vosita bo'lishi shart emas, va bo'lmagani ham yaxshi. Ikkita ochiq ilova bor va ikkalasi ham OpenStreetMap ma'lumotida ishlaydi:
- Organic Maps — sodda, tez, reklamasiz. Butun mamlakat xaritasini bitta fayl qilib tushiradi.
- OsmAnd — murakkabroq, lekin ko'proq narsani biladi: balandlik chiziqlari, GPX yozish, qatlamlar.
Ikkalasi ham GPX faylini ochadi. Yo'nalish trekini yuklab, ularga bersangiz, telefoningizda ikkita mustaqil xarita bo'ladi. Bittasi ishlamay qolsa, ikkinchisi qoladi.
Batareya: nima uni yeydi#
Tog'da telefon shahardagidan tezroq o'chadi va buning uchta sababi bor.
Aloqa qidirish. Bu — eng katta va eng ko'rinmas sabab. Aloqa yo'q joyda telefon tarmoqni to'xtovsiz qidiradi va antennani to'liq quvvatda ishlatadi. Bizning katalogimizdagi 174 joydan 89 tasida aloqa umuman yo'q — ya'ni har ikkinchi joyda telefoningiz bekorga kuch sarflaydi.
Yechim oddiy: uchish rejimi. U aloqani o'chiradi, lekin GPS ni o'chirmaydi. Xarita ishlaydi, trek yoziladi, batareya qoladi.
Ekran. Yorqinlikni pasaytiring va ekranni har besh daqiqada ochmang. Marshrutni bilib turib xaritaga qarash — odat, ehtiyoj emas.
Sovuq. Litiy batareya sovuqda sig'imini yo'qotadi. Kech kuzda va qishda telefonni tashqi cho'ntakda emas, ichki cho'ntakda, tanaga yaqin olib yuring.
Quvvat manbai qanchaga yetadi#
Bu yerda oddiy hisob bor va uni bilish foydali.
Zamonaviy telefon batareyasi 4 000 dan 5 000 mA·soatgacha. Quvvat manbaining sig'imi 3,7 voltda o'lchanadi, telefon esa 5 voltda quvvatlanadi. Kuchlanishni ko'tarishda quvvatning bir qismi isitishga ketadi — amalda sizga yozilgan sig'imning 60–70 foizi yetadi.
| Quvvat manbai | Amaldagi quvvat | 4 500 mA·soatlik telefon uchun |
|---|---|---|
| 5 000 mA·soat | ~3 250 | 0,7 to'liq quvvatlash |
| 10 000 mA·soat | ~6 500 | 1,4 to'liq quvvatlash |
| 20 000 mA·soat | ~13 000 | 2,9 to'liq quvvatlash |
Bir kunlik chiqishga 10 000 mA·soat ortig'i bilan yetadi. Ikki kunlikka ham xuddi shu, agar uchish rejimida yursangiz. Uch kun va undan ko'pi uchun 20 000 kerak bo'ladi.
GPS qachon xato ko'rsatadi#
GPS internetsiz ishlaydi, lekin har doim bir xil aniq emas. Uch holatni bilib qo'ying.
Tor darada. Gulkam kabi joylarda qoyalar yo'ldoshlarning yarmini to'sadi, qolgan signal esa devordan qaytib keladi. Nuqta o'nlab metrga siljiydi. Bu — xato emas, fizika.
Birinchi yoqishda. Telefon uzoq vaqt o'chib turgan bo'lsa yoki uzoqdan kelgan bo'lsangiz, yo'ldoshlarni topishga bir-ikki daqiqa ketadi. Mashinadan tushganingizda darhol yurmang — telefonni ochiq osmonga qaratib bir daqiqa kuting.
Balandlik ko'rsatkichi. GPS balandlikni gorizontal joylashuvdan ikki-uch baravar yomonroq o'lchaydi. "2 550 metrdaman" degan raqamga qat'iy ishonmang; dovonni raqam bilan emas, ko'z bilan taniysiz.
Shuning uchun trek chizig'i muhim: u sizga "qayerdaman" emas, "yo'ldanmi yoki yo'qmi" degan savolga javob beradi. Aynan shu savol tog'da kerak bo'ladi.
Telefondan tashqari#
Telefon tushib sinadi, suvga tushadi, sovuqda o'chadi. Ikkita arzon zaxira bor.
Kompas. Toshkent bozorida 10 000 dan 64 000 so'mgacha turadi. Batareyasi yo'q, sinmaydi, sovuqdan qo'rqmaydi. Xaritani o'qishni bilsangiz, u sizni marshrutga qaytaradi.
Qog'oz. Chiqishdan oldin uchta narsani yozib qo'ying: boshlanish nuqtasi koordinatasi, mashina turgan joy koordinatasi va 112 raqami. Yozuvni ryukzakning ichki cho'ntagiga soling.
Bu kulgili tuyuladi, lekin telefon o'chganda qo'lingizdagi yagona ma'lumot shu bo'ladi.
Koordinatani qanday aytish kerak#
112 ga qo'ng'iroq qilganda sizdan joyni so'rashadi. To'g'ri javob — kenglik va uzunlik, o'nlik ko'rinishda. Masalan: 41.4952, 70.0583.
Bu raqamni har qanday xarita ilovasi ko'rsatadi — nuqtani bosib turasiz, koordinata chiqadi.
"Chimyondan yuqorida, katta toshning yonida" degan gap qutqaruvchiga hech nima bermaydi. Tog'da katta tosh ko'p.
Qisqa qoidalar#
- Xaritani shaharda tushiring, uchish rejimida tekshiring
- Trekni ikkita ilovaga soling
- Tog'da uchish rejimida yuring, qirrada bir tekshiring
- Ekran yorqinligini pasaytiring
- 10 000 mA·soatlik quvvat manbai va sim oling
- Koordinata va 112 raqamini qog'ozga yozing
Aloqa yo'q joylarning ro'yxatini joy sahifalaridan ko'rasiz: har birida aloqa haqida belgi turadi. Urungach, Ixnach ko'llari, Shovurko'l — aloqa umuman yo'q. Ruxsatnoma kerak bo'ladigan joylarning deyarli hammasida shunday — u yerga chiqishdan oldin bu ro'yxatni ikki marta o'qing.