Bazamizda 281 ta yozilgan yo'l bor. Ularning uzunligi, ko'tarilishi va vaqti o'ylab topilmagan: har biri jamoaning GPS yozuvidan hisoblangan — masofa haqiqiy nuqtalar orasidagi masofa, ko'tarilish esa silliqlangan balandlik qatoridan olingan.
Quyidagi o'nta — bir kunga sig'adigan, mamlakat bo'ylab tarqalgan va bir-birini takrorlamaydigan yo'llar. Ro'yxat oson boshlanib, og'irlashib boradi.
O'nta yo'l, bitta jadval#
| № | Yo'l | Uzunlik | Ko'tarilish | Vaqt | Eng baland | Viloyat |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Kichik Chimyon | 2,8 km | 498 m | 3 s 30 daq | 2 084 m | Toshkent |
| 2 | Oqtosh sharsharalari | 5,3 km | 622 m | 2 s 45 daq | 1 601 m | Toshkent |
| 3 | Fazilmon cho'qqisi | 5,6 km | 580 m | 2 s 35 daq | 2 137 m | Navoiy |
| 4 | Qirdaptir | 5,9 km | 625 m | 4 s 25 daq | 1 684 m | Toshkent |
| 5 | Teshik-Tosh halqasi | 11,6 km | 836 m | 4 s 55 daq | 1 943 m | Surxondaryo |
| 6 | Gut groti | 9,0 km | 471 m | 5 s 05 daq | 2 142 m | Qashqadaryo |
| 7 | Beldersoy — Kumbel dovoni | 9,7 km | 1 133 m | 6 soat | 2 506 m | Toshkent |
| 8 | Cho'nqaymish | 9,3 km | 928 m | 7 s 05 daq | 2 199 m | Samarqand |
| 9 | Ko'kbet, Maygashkandan | 7,9 km | 1 384 m | 6 s 10 daq | 2 277 m | Toshkent |
| 10 | Chulbair cho'qqisi | 10,6 km | 1 985 m | 6 s 50 daq | 3 790 m | Surxondaryo |
Nega aynan shular#
1. Kichik Chimyon. Birinchi tog'ingiz uchun to'g'ri o'lcham: uch yarim soat, ikki kilometrdan sal ko'proq yo'l, 498 metr ko'tarilish. Chimyon sanatoriysi ustidagi tepalikka chiqasiz, u yerdan Chorvoq ham, Katta Chimyon ham ko'rinadi. Kreslo kanati (45 000 so'm) pastki qismini olib beradi.
2. Oqtosh sharsharalari. Ro'yxatdagi eng tez ko'tarilish: 622 metrni ikki soat qirq besh daqiqada. Chirchiqdan shimoldagi soy, yo'lda 1 295 metrda turgan eski dacha — «rassomlar uyi» bor. Qisqaroq variant ham bor: Rassomlar uyigacha 3,7 km va 346 metr, bir soat qirq besh daqiqa.
3. Fazilmon cho'qqisi, Nurota tog'lari. Navoiy tomondagi 2 137 metrlik cho'qqi, Toshkent tog'laridan butunlay boshqa landshaft: archa emas, quruq tosh va dasht. Yo'l qisqa, lekin ochiq — soya yo'q. Fozilmon ko'liga boradigan uzunroq chiziq 10,1 km va 860 metr beradi.
4. Qirdaptir. Bo'stonliqdagi kam yuriladigan tepalik. Ikkita yozuv bor va ular deyarli bir xil: birinchisi 5,9 km / 625 m / 4 s 25 daq, ikkinchisi 5,8 km / 565 m / 3 s 20 daq. Ya'ni bir xil yo'lda bir soat farq — bu odamning tezligi, yo'lning emas.
5. Teshik-Tosh g'ori, Boysun. Neandertal bolasining qoldig'i topilgan mashhur g'or. Uzun halqa 11,6 km va 836 metr, besh soatga yaqin; qisqasi 3,8 km va 440 metr, ikki soat yigirma daqiqa. Oilaviy borish mumkin bo'lgan tarixiy joy.
6. Gut groti, Qashqadaryo. Hisor tizmasidagi karst g'ori, 2 142 metrda. Yo'lda ko'tarilish oz — 471 metr — lekin masofa to'qqiz kilometr va yo'l tosh ustida ketadi, shuning uchun besh soat oladi.
7. Beldersoydan Kumbel dovoniga. Bir kunlikning klassikasi: 1 133 metr ko'tarilib, 2 506 metrga chiqasiz. Dovon yonida buloq va tekis maydonlar bor. Kanat yo'li 75 000 so'm va pastki uchdan birini olib beradi. Aprelgacha bu yerda qor yotadi.
8. Cho'nqaymish, Samarqand. Zarafshon tizmasidagi 2 199 metrlik cho'qqi. Samarqandga yaqin yagona jiddiy bir kunlik chiqish; ikkinchi varianti 18,8 km va 1 249 metr — bu allaqachon uzun kun.
9. Ko'kbet, Maygashkandan. Ro'yxatdagi eng tik nisbat: sakkiz kilometrga 1 384 metr. Ya'ni har kilometrda o'rtacha 175 metr ko'tarilasiz. Tayyorgarlikni tekshirish uchun yaxshi yo'l.
10. Chulbair, Surxondaryo. 3 790 metrgacha chiqadigan yagona bir kunlik chiziq. 1 985 metr ko'tarilish, olti soat ellik daqiqa — ya'ni soatiga 290 metr. Bu yozuvni qoldirgan odam tez yurgan; siz sekinroq yursangiz, kun o'n soatga cho'ziladi va peshona fonari kerak bo'ladi.
«Vaqt» degan ustunni qanday o'qish kerak#
Jadvaldagi vaqt — o'sha yo'lni yozib olgan odamning haqiqiy vaqti, o'rtacha emas. Shuning uchun undan foydalanishning to'g'ri usuli — tezlikni solishtirish.
Farq uch baravardan ko'p. Yaxshi tayyorgarlikdagi odam tik yo'lda soatiga 300 metr ko'tariladi, o'rtacha odam 200–250, dam olish va surat bilan yurgan guruh 100–150. O'zingizning sonini bir marta o'lchab qo'ying — keyin har qanday yo'lning vaqtini o'zingiz hisoblaysiz: ko'tarilishni o'z tezligingizga bo'lasiz va har besh kilometrga bir soat qo'shasiz.
Ro'yxatga kirmagan, lekin yaxshi yo'llar#
- Kiyevskaya g'ori, Qashqadaryo — 11,3 km, 1 306 m, 6 s 50 daq. Dunyodagi eng chuqur g'orlardan biriga olib boradigan yo'l.
- Chiltenbobo, Toshkent — 9,8 km, 1 311 m, 5 s 15 daq, 2 650 metrgacha.
- Rufat Risqiyev cho'qqisi — 6,6 km, 1 087 m, 5 s 55 daq.
- Zomin — Achchi, Jizzax — 6,3 km, 693 m, 4 s 25 daq, archazor ichida.
- Qizilnavr sharsharasi, Surxondaryo — 7,5 km, 583 m, 5 s 10 daq.
Yo'lning shakli ham muhim#
Bazadagi 281 chiziqning 43 tasi haqiqiy halqa — ya'ni boshlagan joyingizga boshqa yo'l bilan qaytasiz. Qolganlari borib-qaytish yoki o'tish.
Farqi amaliy. Halqada hech narsa takrorlanmaydi, lekin mashinani qoldirgan joyingizga qaytasiz: Teshik-Tosh halqasi va Qo'ng'irbuqa halqasi (4,9 km, 415 m, 2 s 40 daq) shunaqa. Borib-qaytishda yarim yo'ldan orqaga qaytish oson — birinchi safar uchun eng xavfsiz shakl. O'tishda esa ikki uchda ikki xil transport kerak: Oqshuran dovoni orqali Chimyondan Chorvoqqa 17,6 km, 411 metr ko'tarilish va 1 177 metr tushish beradi; Dodekatim tushishi 8,4 km yo'lda 1 059 metr pastga olib tushadi.
Tushish ko'tarilishdan oson degan fikr noto'g'ri. Uzun tushishda tizza va oyoq barmog'i qiynaladi; ming metrdan ortiq tushadigan yo'lga tayoq olib chiqing va botinkani bir o'lcham keng tanlang.
Bir kunlik yo'lni qanday tanlaysiz#
Uchta savolni ketma-ket bering. Yo'lga qancha ketadi? Toshkentdan Chimyongacha 85 km va bir soat qirq besh daqiqa; Nanaygacha uch soat. Yo'lning o'zi kunni yeb qo'ymasin. Ko'tarilish qancha? 500 metr — yengil kun, 1 000 metr — to'liq kun, 1 500 metrdan yuqorisi tayyorgarlik talab qiladi. Qachon qorong'i tushadi? Sentabr o'rtasida quyosh 18:28 da botadi, dekabrda 16:53 da.
To'liq ro'yxatni «Toshkentdan bir kunlik» to'plamidan ko'rish qulay — u qo'lda tuzilmaydi, bazadagi qiyinlik va vaqt bo'yicha yig'iladi.