Kulosya darasidagi yurish 2,8 kilometr. U to'rt soat oladi.
Bu xato emas va jamoaning yozuvi sekin yurgani ham emas. Darada kilometr boshqacha ishlaydi: yo'l suvning o'zidan o'tadi, toshdan toshga hatlanadi, ba'zi joyda orqaga qaytib boshqa tomondan aylanasiz. Ochiq qirrada soatiga uch kilometr yurgan odam torlikda soatiga bir kilometrga tushadi.
Shuning uchun darani rejalashtirishda kilometrga qaramang. Vaqtga qarang.
Gulkam: eng mashhuri#
Gulkam Chimyondan 7 kilometr narida. Tor qoyali dara ichida 10 metrli sharshara va ko'm-ko'k hovuzlar bor. Asosiy chiziq 5,2 km, besh soat.
Darada bir necha joyni suzib o'tish kerak. Suv sovuq va chuqur, tubi ko'rinmaydi. Suzishni bilmaydigan odam bu yerga bormasin — atrofni aylanib o'tadigan yo'l yo'q.
Agar torliklarni o'tkazib yubormoqchi bo'lsangiz, Peschaniy dovoni orqali boradigan variant bor: 5,5 km, 208 metr ko'tarilish va 846 metr tushish. Sharsharani yuqoridan ko'rasiz, suvga tushmaysiz.
Eng qisqa kirish — Yangiqo'rg'ondan: 1,8 km, bir soat.
Zomin: dara emas, archazor#
Zomin haqida ko'p yozadi: «Zomin darasi», «Guralash kanyoni». Bizning bazada Zomin bo'yicha nima borligini aniq aytamiz.
Zomin milliy bog'i — 1 000 metrdan 4 033 metrgacha cho'zilgan katta hudud. Guralash — bog' ichidagi 3 566 metrli cho'qqi; unga xuddi shu nomdagi dara orqali chiqiladi.
Lekin bizda Guralash darasining ichidan yozilgan trek yo'q. Uchta Zomin treki bor va uchalasi ham dara emas: archazor bo'ylab Mikkacha tushish (7,4 km, 1 003 metr pastga), Achchi qishlog'i ustidagi qirra (6,3 km, 693 metr yuqoriga) va Peshag'ordan tuproq yo'l (3,1 km).
Ya'ni Zominga borish uchun sabab bor, lekin u dara emas — archazor. Bu haqda alohida maqola bor.
Kattako'l: bu kanyon emas, ko'l#
«Kattako'l kanyoni» degan gapni eshitgan bo'lsangiz, uni to'g'rilaymiz. Kattako'l — Qirqtog' platosidagi ko'l, 2 393 metrda. U kanyon emas va uning yonida kanyon yo'q.
Chalkashlik nomdan kelib chiqqan bo'lsa kerak: ko'lga boradigan yo'l Kiyevskaya (KiLSI) g'ori bilan bitta marshrutda yuriladi, g'or esa haqiqatan ham chuqur. Jamoaning tekshirilgan halqasi Kamang'aron qishlog'idan boshlanadi: 11,3 km va 1 306 metr ko'tarilish, olti yarim soat. Uzunroq variant 14 km va 1 375 metr beradi.
Ko'lning o'zi qayerda ekani uzoq vaqt noaniq edi — hech qaysi trek uning yonida to'xtamagan. 2026-yilda jamoa a'zosi ko'l chetida nuqta belgilagan va u OpenStreetMapdagi suv yuzasining markazidan atigi 3 metr narida chiqdi. Endi ko'lning o'rni aniq.
Toshkentga eng yaqin ikkitasi#
Tovoqsoy «Katta kanyon» — Toshkentdan 70 km, sakson daqiqa. Tovoqsoy daryosining ikki sharsharali kichik darasi. Qishloqdan yuqoriga 6,2 km va 489 metr, to'rt soatga yaqin. Eng yaxshi vaqt — mart, aprel, may va oktabr.
Kulosya — Chorvoq suv omborining sharqiy qirg'og'idan yuqoriga ketadigan tor soy. Torliklar bo'ylab 2,8 km va 516 metr, to'rt soat. Yozning issiq kunida borish uchun juda qulay: butun yo'l suv ichidan boradi. Qisqa kirish 1,6 km.
Janubdagi ikkitasi#
Qarishoto kanyoni Dehqonobod tumanida. Kanyonga tuproq yo'l bilan kelinadi, so'ng suv bo'ylab yuriladi. Sharsharagacha 3,3 km, ikki yarim soat. Kanyonning o'rtasida katta qoya yo'lni to'sib turadi — jamoa uni «tiqin tosh» deb ataydi, va o'sha toshgacha boradigan chiziq alohida yozilgan.
Sarmishsoy — butunlay boshqa turdagi dara. U quruq, 800 metrda, Navoiy yaqinida. Bu yerga suv uchun emas, qoyadagi rasmlar uchun boriladi: minglab petroglif, eng eskilari miloddan avvalgi IX ming yillikdan. Ular haqida alohida maqolada yozdik.
Kanyon, dara, soy, torlik: qaysi biri nima#
Bu to'rt so'z bir-birining o'rniga ishlatiladi, lekin ular bir xil emas.
Soy — suv oqadigan vodiy, keng bo'lishi ham mumkin. Qashqasu, Navolisoy, Aqsarsoy — bular soy, ular bo'ylab oddiy so'qmoq ketadi.
Dara — tor va tik yonbag'irli vodiy. Kulosya va Gulkam shunday.
Torlik — daraning eng tor qismi, ikki qoya orasidagi joy. Butun marshrut torlik bo'lmaydi: odatda u bir necha yuz metrga cho'ziladi, qolgan yo'l oddiy.
Kanyon — qoyada suv o'yib o'tgan chuqur va tik yoriq. Bizning bazada bu so'z uchta joyga qo'yilgan.
Nega bu muhim? Chunki vaqtni torlik yeydi. Tovoqsoy kanyonining 6,2 kilometri to'rt soat oladi, lekin ularning yarmi oddiy so'qmoq — sekinlashadigan joy bir necha yuz metr, xolos.
Bolalar bilan va qisqa kirishlar#
Dara har doim ham og'ir bo'lishi shart emas. Uchtasining qisqa varianti bor va ular yarim kunga sig'adi.
Gulkamga Yangiqo'rg'ondan — 1,8 km va 272 metr, bir soat. Sharsharani ko'rasiz, torliklarga kirmaysiz.
Kulosyaning qisqa kirishi — 1,6 km va 320 metr, bir yarim soat. Go On Foot varianti esa 2,3 km va 227 metr, ya'ni pastroq qismi.
Bizning bazada Kulosya va Tovoqsoy kanyoni «bolalar bilan borish mumkin» deb belgilangan, Gulkam esa yo'q. Farq aniq: Gulkamda suzib o'tiladigan joylar bor, qolgan ikkitasida esa suv tizzadan oshmaydi — lekin bu ham faqat suv past bo'lgan paytda to'g'ri.
Nima olib chiqish kerak#
Darada boshqa marshrutlarga o'xshamaydigan uchta narsa kerak bo'ladi, va ular bizning sahifalarda alohida ro'yxat sifatida turadi.
Suvda yurish uchun sandal. Botinkada dara yurilmaydi: u ho'l bo'ladi, og'irlashadi va quriydigan joy yo'q. Toshlar o'tkir, shuning uchun yalang oyoq ham bo'lmaydi. Kerak bo'ladigan narsa — tagi qalin, oyoqqa mahkam turadigan sandal.
Cho'milish kiyimi va suv o'tkazmaydigan xalta. Telefon, hujjat va zaxira kiyim germoxaltada bo'lishi kerak. Gulkamda ba'zi joylarni suzib o'tasiz — ryukzakning o'zi suvga tushadi.
Ikki litr suv. Dara suvi ichishga yaramaydi, garchi siz uning ichida yursangiz ham.
Qolganlari odatdagidek: quyoshdan himoya, yomg'irpo'sh, birinchi yordam, xarita yoki yuklab olingan trek va yengil ovqat.
Suv sathi: qachon past, qachon baland#
Dara marshrutining qiyinligi suvning balandligiga qarab o'zgaradi, va bu bir mavsum ichida ikki marta o'zgaradi.
Mart–aprel. Suv eng ko'p. Past daralarda kechuv chuqurlashadi, Ozodboshda daryoni bir necha marta kechish kerak bo'ladi. Sel xavfi ham eng yuqori.
May–iyun. Eng yaxshi vaqt: suv bor, lekin o'tib bo'ladi. Gulkamning mavsumi shu yerda boshlanadi.
Iyul–avgust. Suv pasayadi va dara osonlashadi — lekin sovuq suvda yurish issiq kunda aynan shu paytda yoqimli bo'ladi. Kulosya va Gulkam yozda ishlaydigan kam sonli joylardan.
Sentabr–oktabr. Suv eng past. Ba'zi sharsharalar quriydi, lekin dara o'zi ochiq qoladi va yo'l qurigan bo'ladi.
Qishda daraga kirilmaydi: suv muzlaydi, toshlar sirpanchiq bo'ladi va ho'l bo'lgan odam isinolmaydi.
Daraga kirishdan oldin#
Sel. Bu birinchi va eng jiddiy xavf. Tor darada suv bir necha daqiqada ko'tariladi va chiqib ketadigan joy bo'lmaydi. Yomg'irdan keyin ham, yuqorida yomg'ir yog'ayotgan bo'lsa ham kirmang — sizning ustingizda quyosh bo'lishi mumkin.
Suv sovuq. Gulkam, Kulosya va Badaksoy torliklarida suv yozda ham sovuq. Ho'l kiyimda soatlab yurish issiq kunda ham sovuqni keltiradi.
Aloqa yo'q. Gulkam va Tovoqsoyda aloqa qisman bor, Qarishoto va Badaksoyda umuman yo'q. Kimgadir qaytish vaqtingizni aytib qo'ying.
Yolg'iz kirmang. Torlikda sirpanib yiqilgan odam o'zi chiqa olmaydi. Dara marshrutlarining hammasi kamida ikki kishilik.
Bizning bazada «kanyon» deb belgilangan uchta joy bor: Sarmishsoy, Tovoqsoy va Kulosya. Amalda esa dara tarzida yuriladigan joylar ko'proq — Badaksoy torliklari, Eshakko'prik soyi, Ozodbosh va Gulkamning o'zi. Ularning har biri o'z sahifasida qaysi oylarda ochiq ekanini ko'rsatadi.