AQShda o'ttiz yil davomida yig'ilgan 715 ta qor ko'chkisi hodisasi tahlil qilingan. Natija: hodisalarning deyarli uchdan to'rt qismi uchta yoki undan ko'p aniq xavf belgisi ko'rinib turgan joyda sodir bo'lgan. Ya'ni odamlar xavfni ko'rgan va baribir yurgan. Bittasi emas, uchtasi. Va baribir.
Va yana bitta: guruhlarning deyarli yarmida rasmiy tayyorgarlikdan o'tgan odam bo'lgan, ko'pincha bu yetakchining o'zi. Tayyorgarlik xavfga kirish darajasini kamaytirmagan.
Bu ma'lumot qor ko'chkilari haqida, oddiy yurish haqida emas — buni aniq aytib qo'yish kerak. Lekin undagi asosiy xulosa har qanday guruhga tegishli: eng katta xavf tog'da emas, guruhning ichida.
Guruh nima uchun kerak#
Avval yaxshi tomonini aytaylik, chunki u haqiqiy va u statistikada ham ko'rinadi.
Yaponiya ma'lumotida tog'da qiyin ahvolga tushganlar orasida guruh bilan yurganlarning 6,5 foizi halok bo'lgan yoki yo'qolgan, yolg'iz yurganlarning esa 16,1 foizi. Ikki yarim barobar farq.
Guruh nima qiladi? Sizni ko'tarib ketadi, telefon ishlamasa pastga tushib xabar beradi, siz ko'rmagan narsani ko'radi. Va eng muhimi — sizni "bugun bormasam ham bo'ladi" degan fikrdan qutqaradi. Ko'p odam tog'ga do'sti kutayotgani uchun chiqadi, boshqa sabab bilan emas.
Lekin guruhning o'zi ham xavf tug'diradi, va bu haqda kam yoziladi.
Necha kishi chiqish kerak#
Bu savolga tadqiqot aniq javob beradi, va javob kutilganidan boshqacha.
Eng ko'p xavfga kirgan guruhlar ikki turda bo'lgan: yolg'iz yurganlar va olti-o'n kishilik guruhlar. Eng kam xavfga kirganlari — uch-besh kishilik guruhlar va o'ndan ortiq kishilik guruhlar.
Olti-o'n kishi — bu eng ko'p uchraydigan hafta oxiri guruhi. Nega u xavfli? Chunki bunday guruhda hamma boshqasiga qaraydi. Hech kim "menimcha, qaytish kerak" demaydi, chunki hamma boshqa kimdir aytishini kutadi.
| Guruh hajmi | Amalda nima bo'ladi |
|---|---|
| 1 kishi | To'xtatuvchi yo'q, kichik muammo katta bo'ladi |
| 2 kishi | Yaxshi, lekin biri jarohatlansa, ikkinchisi yolg'iz qoladi |
| 3–5 kishi | Eng yaxshi: fikr aytish oson, kelishish tez |
| 6–10 kishi | Javobgarlik tarqaladi, tezlik buziladi |
| 10+ kishi | Ishlaydi, lekin faqat aniq yetakchi va aniq qoida bilan |
Chet el bog'lari ham shu tomonga ishora qiladi: Yellowstone'da 1970-yildan beri ayiq jarohatlagan odamlarning 91 foizi yolg'iz yoki ikki kishi yurgan.
Kim boshchilik qiladi#
Eng qiziq natija shu yerda.
Tadqiqotda ko'ringanki, yetakchi bo'lmagan tayyorgarliksiz guruhlar tayyorgarligi past yetakchiga ergashgan guruhlarga qaraganda kamroq xavfga kirgan. Ya'ni yomon yetakchi — yetakchisizlikdan battar.
Va yana: yetakchilar guruh kattalashgani sari qanchalik xavfliroq qaror qabul qilgan.
Xulosa mualliflarning o'z so'zi bilan: guruhda kuch bor, lekin faqat maqsadi egiluvchan bo'lsa va yetakchisi haqiqatan tajribali bo'lsa.
Amalda bu nimani anglatadi:
- Agar guruhda yo'lni chindan biladigan odam bo'lsa — u boshchilik qiladi va hamma unga bo'ysunadi.
- Agar bunday odam bo'lmasa — umumiy kelishuv bilan qaror qiling. "Bilimdonga o'xshagan" odamga ergashmang.
- Yetakchi kim ekanini yo'lga chiqishdan oldin aniq ayting. "O'zi ma'lum-ku" — bu yetarli emas.
Oltita tuzoq#
McCammon oltita fikrlash tuzog'ini sanaydi. Ularni o'qib chiqing va o'zingizni sinab ko'ring — hammasi tanish chiqadi.
Tanishlik. "Bu yo'ldan o'n marta yurganmiz." Yo'l o'sha, sharoit boshqa.
Izchillik. "Bir oy oldin rejalashtirganmiz." Reja o'zgarmasligi kerakdek tuyuladi — aslida reja ma'lumotga qarab o'zgaradi.
Qabul qilinish. Guruhdagilarga yaxshi ko'rinish istagi. Eng ko'p xato shundan chiqadi: odam charchaganini aytmaydi, chunki uyaladi.
Bilimdon nuri. Guruhda bittasi ishonch bilan gapirsa, qolganlar tekshirmaydi. Ishonch bilan gapirish bilish degani emas.
Boshqalar borligi. Yonida boshqa guruh bo'lsa, odamlar botirroq bo'ladi. "Ular ham o'tdi-ku."
Tanqislik. "Bunday kun yana qachon bo'ladi?" Shoshilish shu yerdan boshlanadi.
Guruhni qanday tuzish kerak#
Tezlikni eng sekin odamga qarab belgilang. Bu shior emas, hisob: guruh eng sekin a'zosining tezligida yuradi, boshqacha bo'lsa u orqada qoladi va xato qiladi.
Yo'lni eng zaif tayyorgarlikka qarab tanlang. Agar guruhdan bittasi birinchi marta chiqayotgan bo'lsa, Ovchi cho'qqisi bugun emas. Kichik Chimyon bugun.
Oldindan uchta narsani kelishib oling: qaytish soati, kim qaror qiladi va kim orqada yuradi. Orqada yuradigan odam — bu vazifa, sharaf emas: u hech kimni ortda qoldirmaydi.
Bitta gapni ovoz chiqarib ayting: "kim charchasa yoki noqulay bo'lsa, hozir aytadi, keyin emas". Bu jumla guruhdagi eng kuchli ehtiyot chorasi, chunki u "qabul qilinish" tuzog'ini ochadi.
Aloqa qanday ishlashini kelishing. Tog'da telefon har doim ishlamaydi. Ajralib ketsangiz qayerda uchrashasiz? Buni oldindan ayting. Eng oddiy qoida: ajralgan odam yuqoriga emas, oxirgi umumiy nuqtaga qaytadi va o'sha yerda kutadi.
Suv va ovqatni birlashtirmang. Har kimda o'z suvi bo'lsin. Guruh bo'linib qolsa, "hamma narsa bitta ryukzakda" degan holat muammoga aylanadi. Ikkinchi aptechka ham ortiqcha emas.
Kimni chaqirmaslik kerak#
Halol gap: hamma do'st yo'lga yaramaydi.
- "Men zo'rman" deb keladigan, lekin oxirgi marta besh yil oldin chiqqan odam.
- Rejadan chetga chiqishni yoqtiradigan odam — tog'da improvizatsiya arzon emas.
- Boshqalarning sekinligidan asabiylashadigan odam.
- Qaytish taklifini "qo'rqoqlik" deb ataydigan odam. Bu eng xavflisi.
Buni oldindan bilish qiyin emas. Birinchi qisqa chiqishda hamma ko'rinadi. Shuning uchun uzun yo'lga chiqishdan oldin bir marta to'rt soatlik yo'lda sinab ko'ring.
Nizo chiqsa#
Chiqadi. Odatda uchta masala ustida: tezlik, qaytish vaqti va yo'l tanlash.
Qoida oddiy bo'lsin: xavfsizlikka taalluqli masalada eng ehtiyotkor odamning fikri g'olib bo'ladi. Kimdir "menimcha bu yerdan o'tmaymiz" desa, o'tilmaydi. Muhokama yo'q. Bu qoida sizni ba'zan cho'qqisiz qoldiradi, lekin har doim uyga qaytaradi.
Qolgan masalalarda — oddiy ovoz berish. Va guruh kattalashgani sari bu qoida muhimroq bo'ladi.
Shu hafta nima qilish kerak#
Uch kishi yig'ing. Ko'p emas, kam emas.
Toshkentdan bir kunlik ro'yxatidan to'rt soatlik yo'l tanlang va yo'lga chiqishdan oldin guruh suhbatiga to'rtta qatorni yozing: uchrashuv joyi va soati, qaytish soati, kim qaror qiladi, kim orqada yuradi.
To'rtta qator. Guruh bilan chiqishning butun boshqaruvi shundan iborat.
Agar guruhingiz kattaroq bo'lsa — masalan Katta Chimyonga tunab chiqmoqchi bo'lsangiz — uni ikkiga bo'ling va har biriga o'z qarorchisi bo'lsin. O'n kishilik guruh uchta qarorchisi bor uchta kichik guruhdan yaxshiroq ishlamaydi.