Yaponiya politsiyasi 2019-yilda tog'da 2 531 ta hodisani qayd etgan. Ularda 2 937 kishi qiyin ahvolga tushgan. Endi eng muhim raqam: guruh bilan yurganlar orasida halok bo'lgan yoki yo'qolganlar ulushi 6,5 foiz bo'lsa, yolg'iz yurgan 1 117 kishi orasida bu ko'rsatkich 16,1 foiz chiqqan.
Ya'ni hodisa yuz bergandan keyin yolg'iz odamning omadi qariyb ikki yarim barobar kam.
Bu raqam yolg'iz yurishni taqiqlamaydi. U faqat narxini ko'rsatadi.
Avval yaxshi tomonlari, chunki ular haqiqiy#
Yolg'iz yurishning ustunliklari xayoliy emas.
Tezlik sizniki. To'xtash, o'tirish, qaytish — hammasi sizning qaroringiz. Hech kimdan uzr so'ramaysiz, hech kimni kutmaysiz.
Bosh tinch bo'ladi. Bu his-tuyg'u emas, o'lchangan narsa: tabiatda 90 daqiqa yurgan odamlarda "bitta fikrni aylantirib o'ylash" sezilarli kamaygani ko'rsatilgan. Ogohlantirib qo'yay — o'sha tajribada odamlar yolg'iz emas, guruhga taqsimlangan holda yurgan. Ya'ni "yolg'iz yurish kuchliroq ta'sir qiladi" degan dalil yo'q; bor dalil shunchaki "yurish ta'sir qiladi" deydi.
Suhbat o'rniga fikr keladi. Ikki kishi yurganda vaqt gapga ketadi. Yolg'iz yurganda esa boshingizdagi navbat o'zi tartibga tushadi — ko'p odam bir haftadan beri hal qilolmagan masalasini uchinchi soatda hal qilganini aytadi.
Qaror qabul qilishni o'rganasiz. Guruhda siz ko'pincha ergashasiz. Yolg'iz yurganda har bir burilishni o'zingiz tanlaysiz — va bu tez o'rgatadi.
Eshitasiz. Ikki kishi gaplashib ketayotganda tog' jim turadi. Yolg'iz odam suv ovozini, shamolni, oyoq ostidagi toshni eshitadi. Ko'p odam aynan shu uchun yolg'iz chiqadi.
Bu ro'yxatni kamsitmaslik kerak. Yolg'iz chiqadigan odamlar qo'rquvni yo'qotmaydi — ular unga shart qo'yadi: qaysi joy, qaysi vaqt, kim biladi. Bu bizning kuzatuvimiz, tadqiqot emas. Lekin undan kelib chiqadigan xulosa oddiy: to'g'ri javob "yolg'iz yurmang" emas, "yolg'iz yurishning shartlarini bajaring".
Endi xavfning aniq shakli#
Yolg'iz yurishning xavfi "nimadir bo'ladi" da emas. U ikkita aniq narsada.
Birinchi: kichik hodisa katta hodisaga aylanadi. To'piq chiqishi — guruhda noqulaylik, yolg'izda muammo. Shotlandiyadagi qutqaruv ma'lumotlarida chaqiruvlarning eng ko'p sababi aynan sirg'anish va qoqilish edi. Guruhda sizni ko'tarib ketishadi. Yolg'iz bo'lsangiz, o'sha to'piq bilan besh kilometr yurishingiz kerak.
Ikkinchi: sizni hech kim qidirmaydi. Chunki hech kim bilmaydi. AQSh milliy bog'larida yordam so'raganlarning katta qismi bir sutka ichida topilgan — lekin qidiruv kimdir xabar bergandan keyin boshlanadi.
Yana bir tafsilot: Yaponiyadagi o'sha ma'lumotda halok bo'lgan va yo'qolganlarning 70 foizdan ko'pi 60 yoshdan oshgan odamlar edi. Bu yolg'izlikning emas, yoshning hisobi — lekin ikkalasi qo'shilganda xavf ko'payadi. Ellik yoshdan oshgan bo'lsangiz va yolg'iz chiqsangiz, yo'lni bir pog'ona osonroq tanlang.
Va uchinchi, kam gapiriladigani: yolg'iz odam ko'proq tavakkal qiladi. Qor ko'chkilari bo'yicha 715 ta hodisani tahlil qilgan tadqiqotda yolg'iz yurganlar va olti-o'n kishilik guruhlar o'zlarini uch-besh kishilik guruhlarga qaraganda ko'proq xavfga qo'ygani aniqlangan. Yonida odam bo'lmasa, "shu yerdan o'tsam bo'ladi" degan fikrni hech kim to'xtatmaydi.
Yolg'iz chiqishning qoidalari#
Agar baribir yolg'iz chiqmoqchi bo'lsangiz — bu haqli qaror — quyidagilar shart, ixtiyoriy emas.
- Kimdir aniq bilsin. Ism, joy, yo'l, chiqish vaqti, qaytish vaqti. "Tog'ga chiqyapman" emas: "Kichik Chimyonga, soat 9 da boshlayman, 15 gacha qaytaman, qaytmasam 17 da qo'ng'iroq qil".
- Qaytish vaqtini oldindan belgilang va unga bo'ysuning. Cho'qqiga yetmasangiz ham. Bu qoida eng ko'p buziladigan va eng ko'p qutqargan qoida.
- Yo'l telefoningizda internetsiz ishlasin. Va zaxira batareya bo'lsin.
- Birinchi yolg'iz chiqishingiz odam ko'p yo'lda bo'lsin. Shanba kuni Kichik Chimyonda yolg'iz yurasiz, lekin yolg'iz qolmaysiz.
- Suvni ikki barobar oling. Yolg'iz odam adashsa, vaqt uzayadi; suv esa hech qachon ortiqcha bo'lmaydi.
- Yangi joyni yolg'iz sinab ko'rmang. Bir marta guruh bilan yurgan yo'lingizni yolg'iz takrorlash — boshqa narsa.
| Yolg'iz bo'ladi | Yolg'iz bo'lmaydi |
|---|---|
| Ma'lum, belgilangan so'qmoq | Yo'l belgilanmagan cho'qqilar |
| Bir kunlik, qaytishi aniq yo'l | Tunash, ko'p kunlik yo'l |
| Aloqa qisman bo'lsa ham bor joy | Aloqa umuman yo'q chuqur dara |
| Yozning o'rtasi, uzun kun | Qish, erta qorong'i, qor |
| Suv kechish yo'q yo'l | Daryo kechiladigan yo'l |
Yolg'izlik va "hech kim bilmaydi" farqi#
Bu ikkisini aralashtirib yuborish — eng keng tarqalgan xato.
Yolg'iz yurish degani — yoningizda odam yo'q. "Hech kim bilmaydi" degani — sizni qidiradigan odam yo'q. Birinchisi tanlov, ikkinchisi beparvolik.
Daydida "jonli yo'l" havolasi bor: siz yurganda joylashuvingiz vaqti-vaqti bilan yangilanib turadigan sahifa ochiladi va uni onangiz yoki do'stingiz ilovasiz ham ko'ra oladi. Bu qutqaruv xizmati emas va uni shunday deb o'ylamang — favqulodda holatda 112. Lekin u "hech kim bilmaydi" muammosini hal qiladi.
Orqaga qaytish qarori#
Guruhda bu qaror bo'linadi. Yolg'iz bo'lsangiz, u butunlay sizniki — va shuning uchun uni oldindan raqamga aylantirib qo'ying.
Chiqishdan oldin uchta chegara belgilang: soat, suv va havo. Soat — bu vaqtda qayerda bo'lsangiz ham qaytasiz. Suv — yarmi tugaganda qaytasiz. Havo — bulut yopilsa yoki shamol kuchaysa qaytasiz.
Bu uchta chegara tog'da o'ylab topilmaydi, chunki tog'da odam cho'qqiga yaqin bo'lsa, o'zini aldaydi: "yana yarim soat", "deyarli yetdim". Uyda yozib qo'yilgan raqam esa muhokama qilmaydi.
Va bilib qo'ying: qaytish — muvaffaqiyatsizlik emas. Tog' joyidan ketmaydi. Keyingi shanba ham bor.
Kimga yolg'iz chiqish tavsiya qilinmaydi#
Halol ro'yxat:
- birinchi marta chiqayotganlarga;
- yurak, qon bosimi yoki qandli diabet bilan doriga chiqqanlarga — Avstriyada tog'dagi o'limlarning eng katta qismi yurakdan;
- qishda va erta bahorda, qor va sel mavsumida;
- Pulatxon platosi kabi chekkalari tik joylarda, ayniqsa tumanda;
- Qizilnura kabi uzun, 38 kilometrlik yo'llarda, agar siz bunday masofani ilgari yurmagan bo'lsangiz.
Shu hafta nima qilish mumkin#
Agar yolg'iz yurishni sinab ko'rmoqchi bo'lsangiz, uni bosqichma-bosqich qiling.
Bu hafta: odam ko'p yuradigan qisqa yo'lni tanlang va uni yolg'iz yuring — Toshkentdan bir kunlik ro'yxatidagi oson variantlardan biri. To'rt soatdan oshmasin.
Chiqishdan oldin bitta xabar yozing: qayerga, qachon, qachon qaytasiz. Va o'sha soatda qaytib, "yetib keldim" deb yozing. Shu ikki xabar — yolg'iz yurishning butun ehtiyot chorasi.
Keyingi safar uzunroq yo'l tanlaysiz. Lekin qoida o'zgarmaydi: yolg'iz yuring, yolg'iz yo'qolmang.
Va oxirgi gap. Yolg'iz yurish — bu odamlardan qochish emas. Ko'pchilik uni haftada bir marta boshini tozalash uchun qiladi va qolgan vaqtda do'stlari bilan chiqadi. Ikkalasi bir-birini almashtirmaydi, ikkalasi ham kerak.